عمده‌ترين اختلاف ميان گروه اقليت - شيعيان - و اكثريت مسلمانان - سنّيان - بود . دستهء اول معتقد بودند همان ملاحظات عقلانى كه ارسال رسل و انبياء را ايجاب كرده بود ، ايجاب مىكند كه در غياب آنان رهبران معصومى براى سرپرستى يا ولايت پيروان آنها تعيين گردد ، « 1 » و در پاسخ به انتقادهاى كسانى كه از اصل انتخابى بودن جانشينان پيامبر دفاع مىكردند چنين احتجاج مىكردند كه مسئلهء رهبرى امت ، حياتىتر از آن است كه به رأى و نظر افراد عادى ، كه ممكن است شخص ناصالحى را براى اين مقام برگزينند ، وانهاده شود و اين با هدف الهى از تنزيل كتاب و ارسال پيامبر تعارض داشت . « 2 » از نظر شيعه ، امام و پيشواى دينى از سه جهت ممكن است مورد توجه قرار گيرد : از جهت حكومت اسلامى ، از جهت بيان معارف و احكام اسلام ، و از جهت رهبرى و ارشاد حيات معنوى و به دليل نيازهاى جامعهء اسلامى پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله امام را به امر خدا تعيين كرده است . « 3 » شيعه صفات خاصى را براى احراز مقام امامت برمىشمارد كه از اهمّ آن يكى عصمت است و اينكه هيچ‌كس علم به عصمت ندارد جز خدا و يا كسى كه خدا او را آگاه سازد . ديگر آنكه شيعيان به امامت فردى از خاندان هاشمى و از نسل على عليه السّلام معتقدند و گويند حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله به نصّ على عليه السّلام را به خلافت خود تعيين كرده است . « 4 » تكملهء بحث شيعه راجع به امامت ، همانا توجيه مقام علما يا مجتهدين در جامعهء اسلامى در غياب ائمه است . اگر ائمه عهده‌دار وظيفهء ارشاد مسلمانان پس از پايان دورهء وحىاند ، علما و مجتهدين مسؤول وظيفهء ارشاد مسلمانان پس از آغاز دورهء غيبت امام هستند . « 5 » براساس بحثى كه قبلا در ارتباط علم و عمل در اسلام طرح گرديد ، برخى از متفكّران جز رهبرى فكرى مسلمين براى فقها ، كاركرد رهبرى و امامت را نيز براى آنان

--> ( 1 ) . همان ، ص 21 . ( 2 ) . همان ، ص 22 ؛ شيعه در اسلام ، صص 232 و 233 . ( 3 ) . شيعه در اسلام ، صص 232 و 233 . ( 4 ) . نك : كشف المراد ، صص 513 و 515 به بعد . ( 5 ) . انديشهء سياسى در اسلام معاصر ، صص 22 و 23 .